Sao Thủy và Sao Kim,
hai thế giới khắc nghiệt phải chịu những số phận khác nhau.
Một hành tinh thì hối hả và sôi nổi với những sức mạnh tự nhiên không thể lường trước.
Hành tinh kia, như một cái xác
bị tàn phá bởi hàng triệu vụ va chạm với tốc độ cực nhanh.
Cả hai đều cho thấy những điều khủng khiếp đang xấu đi.
Sao Thủy và Sao Kim, những hành tinh bí ẩn trong hệ Mặt trời.
Cùng với Trái Đất và Sao Hỏa,
Sao Thủy và Sao Kim cũng chứa nhiều bí ẩn trong hệ Mặt Trời.
Sao Mộc, Sao Thổ, Sao Thiên vương và Sao Hải vương,
những hành tinh xa Mặt trời nhất
tạo nên thế giới bên ngoài nhiều khí nhất trong hệ Mặt trời.
Qua 4 tỉ năm, những hành tinh này
kết hợp những mảnh vỡ giữa các vì sao và trở nên rắn chắc như đá .
Tại sao chúng ta nghiên cứu các hành tinh? Sao chúng ta phải nghiên cứu
cả thiên văn học?
Một ngày nào đó chúng ta phải đi khỏi Trái Đất
nếu chúng ta muốn tiếp tục tồn tại để duy trì giống nòi.
Vì thế mà chúng ta cần phải biết vũ trụ bên ngoài như thế nào.
Chúng ta đang nghiên cứu về các hành tinh với những thứ đầy mới lạ,
nhưng các quá trình lí học và hóa học trong nghiên cứu
đều giống với những gì ta biết ở Trái Đất.
Những hành tinh đó cách chúng ta hàng triệu dặm,
nhưng một cuộc thám hiểm quanh Sao Kim và Sao Thủy tiết lộ một điểm chung.
Chúng ta có thể đi tới đó và nhìn chúng
như những thế giới có lịch sử hình thành riêng biệt,
và xem xét chúng trong mối tương quan với lịch sử hình thành của hành tinh chúng ta.
Sao Kim là hành tinh lớn thứ 6 trong hệ Mặt trời.
Và khoảng cách gần nhất của nó,
tới Trái Đất là 26 triệu dặm.
1 năm ở Sao Kim bằng 225 ngày trên Trái Đất.
Nếu bạn nặng 68 kilôgam ở Trái Đất,
thì bạn chỉ nặng khoảng 62 kilôgam ở Sao Kim mà thôi.
Sao Kim, khi người La Mã cổ đại ngắm nhìn,
họ đã mê mẩn vì vẻ uy nghiêm của nó .
Họ đã đặt tên nó theo tên nữ thần của sắc đẹp và tình yêu.
Nó trông thật tuyệt vời khi nhìn lên bầu trời,
và rõ ràng là có mối liên quan ở đó.
Sao Kim và Trái Đất từ lâu được xem như hành tinh anh em
vì có sự giống nhau trong cấu tạo,
trọng lực, độ đặc và kích thước.
Sao Kim và Trái Đất như cặp song sinh với rất nhiều điểm giống.
Chúng có cùng kích thước. Sao Kim có nhẹ hơn một chút.
Và nếu Trái Đất giống như quả bóng rổ thì Sao Kim như quả bóng đá vậy,
nhỏ hơn một chút. Và Sao Kim cũng gần với Trái Đất nhất.
Vì thế mà từ lâu chúng được xem như song sinh vậy.
Từ lâu,các nhà khoa học cho rằng người anh em song sinh
giống như Trái Đất này, là hành tinh bao phủ bởi những đại dương sâu thẳm,
những khu rừng rậm nhiệt đới tươi tốt,
và có khí hậu làm các nhà khoa học tin rằng
sự sống có thể phát triển ở đó.
Trước đây, người ta nghĩ rằng mọi thứ trên Sao Kim đều giống với Trái Đất.
Nhưng oái oăm thay, khi chúng ta đến Sao Kim để thám hiểm,
mọi thứ đều khác hoàn toàn.
Sao Kim hóa ra lại không đẹp như Trái Đất
mà lại là hành tinh thật đáng sợ.
Chúng ta có hai hành tinh giống nhau về khá nhiều mặt,
nhưng chúng lại ở trong những trạng thái hoàn toàn khác nhau.
Và điều đó tạo ra một vấn đề thú vị trong hiểu biết về sự phát triển của hành tinh.
Một thử nghiệm khoa học,
về hai hành tinh giống nhau này và để chúng phát triển qua...
4 tỉ năm, và tại sao chúng lại trở nên khác nhau như vậy?
Trước tiên là một số điểm khác biệt cơ bản.
Sao Kim bị tấn công bởi các trận mưa thiên thạch.
Và một điều đáng nói là
các nhà khoa học cho rằng chiều quay của Sao Kim đã bị đảo ngược.
Sao Kim quay rất chậm.
Và chúng tôi gọi nó là "quay thụt lùi".
Vì nó quay giật lùi về phía sau
ngược so với hướng quay của các hành tinh khác.
Chính vì nguyên nhân đó, nên Mặt trời mọc ở phía Tây
và lặn ở phía Đông.
Và ngày trên Sao Kim cũng khá dài.
Thời gian giữa hai lần mặt trời mọc
bằng khoảng thời gian 8 tháng ở Trái Đất.
Tuy nhiên kiểu quỹ đạo và những ngày sáng nhiều
không phải là nguyên nhân khiến Sao Kim trở nên đáng sợ như thế.
Một phần, nó là do khí hậu quá xấu.
Với nhiệt độ bề mặt lên đến 900 ºF( 482 ºC),
Sao Kim là hành tinh nóng nhất trong hệ Mặt trời.
Các nhà du hành tới đó có chuyến đi vô cùng ngắn.
Nó có thể kéo dài được vài giây,
thậm chí chỉ 1 giây, trước khi họ "ra đi".
Chết vì bị nướng chín.
Nếu bạn là một nhà du hành ngồi trên Sao Kim mà không có bộ quần áo vũ trụ,
thì da bạn sẽ nhăn nheo ngay,
bạn cảm giác mình như con gà tây bị nướng trong lò vi sóng, có khi còn nhanh hơn thế nữa.
Những sóng nhiệt không khoan dung này gây ra bởi 1 quá trình gọi là "hiệu ứng nhà kính",
giống với quá trình mà giúp khí hậu Trái Đất ổn định
và tràn ngập sự sống.
Nhưng cái nhìn gần hơn vào Sao Kim nói cho ta biết làm thế nào mà điểm chung này
lại có thể là một chu kì của sự sống.
Và chu kì của sự chết chóc.
Ngày nay, nhiệt độ của chúng ta đang tăng lên,
và các nhà khoa học đã tìm ra nguyên nhân dựa vào Sao Kim.
Biến đổi khí hậu là kết quả của khí gây hiệu ứng nhà kính
đang tăng lên từng ngày.
Và do đó chúng ta bắt đầu trở nên nóng và nóng hơn nhiều .
Khi đó, nhìn vào Sao Kim, chúng ta nói:
"À ha! Chuyện này thực sự xảy ra rồi."
Vào thập niên 90, sau khi tàu vũ trụ Magellan được phóng,
mọi chú ý đều đổ dồn về Sao Kim
để phỏng đoán về những điều tồi tệ có thể xảy đến với Trái Đất.
Thám hiểm không gian đã cho ta biết nhiều điều về Trái Đất ,
và môi trường của nó. Và thực tế thì hiệu ứng nhà kính,
điều mà mọi người hay nói đến giờ đây cùng với biến đổi khí hậu,
đã thực sự được phát hiện trên Sao Kim.
Những gì họ tìm thấy ở Sao Kim,
đã phần nào lí giải được hiệu ứng nhà kính ở Trái Đất xấu đi đến mức nào.
Sao Kim trước đây không nóng như bây giờ.
Trong thời kì mới hình thành nó trông thật sự
giống Trái Đất về bề mặt và nó mất các đại dương
do đó chúng tôi gọi đó là "hiệu ứng nhà kính dễ dàng".
Vì thế sao Kim là ví dụ rằng thay đổi toàn cầu
có thể xảy ra ở một hành tinh trong một viễn cảnh tồi tệ nhất nào đó.
Bạn không cần phải biến Trái Đất thành sao Kim trước khi gặp rắc rối,
chúng ta chỉ đang suy luận từng bước trong vấn đề đó,
và chúng ta vẫn đang tiếp tục tìm hiểu vấn đề đó .
Nhưng giá trị quan trọng của việc nghiên cứu sao Kim là,
nó cho phép kiểm tra kiểu khí hậu của chúng ta.
Qua các mẫu về sự vận động của không khí, nước hay khí ga được phân tích bằng máy tính( hay GCM's),
các nhà khoa học có thể tính toán nhiệt độ tăng trên Trái Đất,
dựa trên số lượng khí gây hiệu ứng nhà kính trên sao Kim.
Vậy, làm thế nào hiệu ứng nhà kính của sao Kim hoạt động
và khiến nó trở nên nóng như vậy?
Đây là Biosphere 2,
được đặt dọc theo những đồi thấp dưới chân dãy núi Santa Catalina ở bang Arizona,
nó được xây dựng bởi 1 nhóm các nhà nghiên cứu muốn khám phá ý tưởng
về định cư ở những hành tinh khác.
Đây là nhà kính lớn nhất thế giới.
Biosphere là 1 ví dụ hoàn hảo về nhà kính
bởi nó là 1 tòa nhà lớn với những tấm kính
cho ánh sáng mặt trời đi vào và trong này thực sự rất nóng .
Những tia mặt trời đi xuyên qua những tấm kính
khiến nhiệt độ bên trong ngôi nhà tăng lên.
Không khí nóng lên, nhưng lại không thể thoát ra,
và không thể đi ra bên ngoài do những bức tường.
Các cửa sổ hấp thụ nhiệt, làm ấm tòa nhà
và cung cấp cho cây cỏ khí hậu ôn hòa, dễ sống.
Trên sao Kim, các khí gây hiệu ứng nhà kính không hoàn toàn hấp thụ sức nóng của mặt trời,
mà chúng chỉ làm chậm tần suất mà nhiệt thoát đi.
Hiệu ứng nhà kính trên bất kì hành tinh nào là trường hợp ở đó
nhiệt độ bề mặt trở nên nóng hơn
do các khí ở trong khí quyển hấp thụ nhiệt
trong khi cho ánh sáng mặt trời đi qua.
Những khí gây hiệu ứng nhà kính trên sao Kim mà được chứng minh là có hại cho chúng ta
lại rất cần thiết cho sự sống trên Trái Đất.
Nếu không có hiệu ứng nhà kính,
nhiệt độ trung bình sẽ ở dưới mức đóng băng,
các đại dương sẽ hoàn toàn, hoặc phần lớn bị đóng băng.
Và lúc đó sẽ chẳng ai dám chắc liệu sự sống có còn tồn tại trên Trái Đất nữa hay không.
Chúng ta đã nói về việc nó nóng thế nào, nhưng tại sao nó lại nóng như vậy?
Câu trả lời là ở những thành phần trong khí quyển.
Gần như khí các-bon đi-ô-xít ở trong đó.
Các-bon đi-ô-xít hay CO2,
chiếm tới 95% khí quyển của sao Kim.
Và thể tích rất lớn của nó hấp thụ nhiều nhiệt hơn.
Điều đó mang lại cho bạn hiện tượng hiệu ứng nhà kính rất mạnh mẽ.
và nó làm khí hậu trở nên rất nóng.
Đó là lí do trên sao Kim rất nóng. Nó cũng là một ví dụ điển hình
của biến đổi khí hậu.
Trên sao Kim, các núi lửa
là nguồn nguyên liệu dồi dào cho C02 và các khí khác.
Đó là quá trình mà nhà hóa học khí quyển Jeff Sutton
nghiên cứu trên Trái Đất, ở núi lửa Hawaii's Kilauea.
Sâu dưới bề mặt, các hợp chất nguyên tử bốc cháy
trong suốt thời gian núi lửa hoạt động để tạo ra CO2.
Khí được sinh ra từ lực ép tạo ra bởi độ nóng của đá bị nung chảy,
hoặc mắc-ma.
Nó bay về phía bề mặt và tiến tới đỉnh của lớp mắc-ma.
Lực ép lên mắc-ma giảm đi,
và kết quả là cho khí
mà bị giữ lại dưới áp suất rất cao
được giải phóng và nổi bọt ra ngoài.
Bề mặt sao Kim sẽ có những tiếng lách tách trong dòng dung nham
tương tự như những cái lỗ thoát này,
nơi mà khí sẽ thoát ra thành dòng.
Ở đâu đó trong khoảng từ 8,000 đến 30,000 mét, mỗi ngày có hàng tấn khí C02
bốc hơi từ hố mắc-ma .
Và chúng đạt tới mức
3,5 đến 5 triệu tấn mỗi năm.
Và đó mới chỉ là một ngọn núi lửa trên Trái Đất.
Sao Kim có nhiều núi lửa đang hoạt động
và điều đó có nghĩa có nhiều nhiệt để sinh ra khí hơn.
Vì thế, tất cả khí CO2
đều tích tụ dần trong bầu khí quyển của sao Kim,
là nguyên nhân khiến nó trở nên nóng và nóng.
Mức nhiệt 900ºF không phải là yếu tố duy nhất khiến người anh em song sinh của Trái Đất
như một mối họa.
30 dặm phía trên bề mặt cháy sém của sao Kim,
sự tàn phá bắt đầu xảy ra trên hành tinh này
khiến cho cái bề mặt 900ºF như trở nên lạnh lẽo.
Những đám mây đầy điện, với những tia chớp nhoáng trong tích tắc
có thể lên tới 50,000º.
Mỗi tia sáng đó chứa tới 100 triệu vôn điện.
Ánh sáng xuất hiện trên cả Trái Đất và sao Kim
khi những đám mây điện
tích tụ đủ năng lượng cho lần phóng tia tiếp theo.
Meers Oppenheim dạy cho sinh viên môn vật lí học hành tinh ở đại học Boston.
Và các nhà nghiên cứu giống anh ấy, bắt tay làm việc ở Bảo tàng khoa học ở Boston.
Trong cái lồng điện trưng bày, những cái vòm cao bằng 30 cái bước chân
có gắn mô-tơ để mô phỏng ánh sáng được sinh ra như thế nào trên sao Kim.
Và sau đó cuộc thử nghiệm bắt đầu.
Nhìn xem, chúng ta đang tạo ra hàng triệu vôn điện trên những mái vòm
mà điện áp sinh ra phải thoát ra ngoài,
và nó thực sự đang tách rời các phân tử trong không khí.
Không khí ở trong mái vòm, cũng giống như ở trong các đám mây trên sao Kim,
kích thích sự phóng điện của các hạt nguyên tử và phân tử nhỏ bé.
Vì thế những hạt bị tách rời sẽ tạo ra ánh sáng
khi chúng kết hợp lại với nhau,
và tia chớp chính là như thế đó.
Những hạt nhỏ vũ trụ từ vụ nổ của các ngôi sao
tìm lối thoát trong thiên hà
tạo ra ánh sáng. Khi chúng va vào khí quyển,
chúng sẽ tạo ra các tia chớp.
Có rất nhiều hạt nhỏ từ các lối ra trong vũ trụ,
va chạm với bầu khí quyển và gây ra một trận mưa các hạt tích điện .
Trên sao Kim, bạn có thể thấy
tia sáng thực sự có quy mô lớn,
chứa một lượng năng lượng khổng lồ và đi xa hàng dặm.
Trung bình, tia sáng chiếu vào Trái Đất hơn 3,1 tỉ lần trong 1 năm.
Còn số lần tia sáng chiếu lên mặt đất của sao Kim...
là 0.
Áp suất khí quyển của sao Kim lớn hơn 90 lần so với của Trái Đất,
vì trọng lượng của khí quyển do khí cộng vào nặng hơn.
Vì thế mà tia điện không thể đánh tới mặt đất,
thay vào đó, nó sẽ chỉ xảy ra ở tầng mây.
Vì tầng mây đó quá dày
nên những tia sét đó không thể đi qua được.
Tia sáng dễ dàng phóng điện từ đám mây này qua đám khác.
Bên cạnh hình dáng,
những đám mây ở sao Kim có 1 chút giống như ở Trái Đất.
Thực tế, cái thành phần chủ yếu tạo ra những đám mây
đủ độc để cướp đi sinh mạng 1 người khỏe mạnh.
Từ Trái Đất, bạn có thể thấy sao Kim
sáng lấp lánh vào buổi sáng và nó như một ngôi sao khi trời tối.
Nó trông thật sáng trên bầu trời
không chỉ do nó gần với chúng ta nhất,
mà còn do khả năng phản chiếu của nó rất lớn.
Hóa ra là sao Kim bị che phủ hoàn toàn
bởi những đám mây sáng và có khả năng phản chiếu.
80% lượng ánh sáng mặt trời bị hắt trở lại khi chiếu vào tầng mây.
Nhưng ngay cả trong những đám mây đó, sao Kim
vẫn làm lộ rõ cái đáng sợ của tự nhiên trên hành tinh này.
Chúng ta biết rằng mây trên sao Kim được tạo ra bởi
axit sunphuaric, cơ bản nó giống axit trong pin vậy.
Axit sunphuaric lại được tạo ra bởi khí S02
thoát ra từ những núi lửa.
Giống như người anh em của nó,
cacbon đi-ô-xít, hay CO2,
áp suất khí đẩy khí S02
qua miệng núi lửa.
Nó cũng chính là khí mà nhà hóa học Jeff Sutton theo dõi cẩn thận
ở núi lửa Hawaii's Kilauea .
Những khí đó, đặc biệt là khí S02, thì cực kì độc
và chúng tôi đeo mặt nạ khí để bảo vệ phổi và đường thở,
vì khí S02 kết hợp với không khí ẩm
trong mũi và họng bạn để tạo ra axit sunphuaric.
Loại axit này rất nguy hiểm.
Bạn không muốn axit trong pin bắn lên người,
bạn cẩn thận không để xảy ra điều đó. Axit này cũng tương tự thế.
Vì thế nó sẽ rất không tốt khi chẳng may chạm tay vào những đám mây đó.
Vậy nếu một người du hành tới sao Kim, có thể sống sót qua đám mây
những tia sét, không khí độc và nhiệt độ cao,
thì trông bề mặt sao Kim sẽ như thế nào?
Nhà nghiên cứu Jeff Byrns, cùng với cuộc điều tra địa chất Mĩ,
hay USGS, đã đi nhiều nơi để tìm hiểu
cái gì điều khiển các hoạt động núi lửa trên những hành tinh này.
Khi Byrns hình dung bề mặt của sao Kim,
anh ấy xem xét vùng đất đen và bí ẩn của vùng dung nham Kilauea,
trên hòn đảo lớn của Hawaii.
Có rất nhiều thông tin khi đến đây và nghiên cứu núi lửa này
để so sánh nó với kiểu hoạt động núi lửa trên sao Kim.
Chúng ta có thể ra ngoài này và tìm hiểu nhiều thứ.
Có thể thu thập mẫu vật và xem xét chúng.
Các nhà địa chất cho rằng số lượng núi lửa trên sao Kim
vượt trên con số 1500 hay đại loại như vậy trên Trái Đất.
Một số cho là trong khoảng từ 100,000
đến hơn 1 triệu núi lửa.
Với số lượng đó, đá dung nham
chiếm khoảng 70% bề mặt sao Kim.
Giống như nó tạo ra trên bề mặt củaKilauea .
Đất trở nên rắn khi dung nham nguội đi.
Có đá xuất hiện ở Trái Đất là cách diễn giải tương tự của chúng ta
trong việc hiểu về đá ở trên hành tinh khác.
Đá badan trông tương tự như đất ở sao Kim.
Badan là loại đá dung nham phổ biến nhất trên sao Kim
và trong hệ Mặt trời.
Các khoáng sản đông cứng lại thành thủy tinh và tinh thể nhỏ.
1 sự biến đổi hoàn toàn từ thể dung nham mà ta thấy
khi nó chảy ra từ miệng núi lửa.
Khi dung nham chảy trên bề mặt,
nó trông đỏ rực và sáng chói.
Và rồi, nó chuyển thành thể sáng bạc
và sau đó, qua vài tuần, nó chuyển thành màu đen
giống như dung nham mà các bạn thấy ở quanh tôi đây.
Trên cao 5 dặm, Maat Mons là núi lửa lớn nhất ở sao Kim.
Và khi thức giấc nó đã sinh ra những dòng dung nham dữ dội,
giống như Kilauea đã làm.
Bạn thấy cấu trúc này đấy, chúng ta có những dải đất cao 2 phía,
và cấu trúc bên trong cũng vậy.
Nó có lẽ cũng tương tự như cái cách
mà những dòng lớn gọi là" rãnh nhỏ" được tạo ra
trên bề mặt sao Kim.
Tuy nhiên, chúng hình thành với kích cỡ lớn hơn.
đủ lớn để tạo ra những cái rãnh nhỏ dài vô tận
đi qua tất cả các vùng đất trên sao Kim.
Đều đặn cả về độ rộng và sâu,
những rãnh nhỏ này dài hơn ở sao Kim hơn là ở Hawaii
do điều kiện môi trường của hành tinh.
Không khí ngạt và nhiệt độ cao
làm mắc-ma nguội đi rất chậm.
Và nếu không có gió hay mưa để làm nguội mắc-ma,
thì dung nham có thể chảy mãi trên bề mặt đến hàng tháng sau đợt phun trào
trước khi nó cứng lại.
Trên sao Kim, nếu bạn thấy địa tầng, bạn chắc sẽ muốn nhìn
từng lớp từng lớp của đá núi lửa mà tất cả sẽ
gần như đen và có chất badan.
Bạn cũng có thể thấy một ít màu
do sắt gỉ chứa trong đó, trông có màu đỏ.
Đặc thù là, những dòng chảy dung nham
như thủy tinh
mà thực tế nó có thể làm bạn bị đứt tay. Chúng cực kì sắc.
Chúng có xu hướng nguội và tạo thành kính.
Và sau đó là bầu trời. Lớp mây sao Kim nặng và dày đó
khuếch tán hầu như tất cả ánh sáng mặt trời.
Bề mặt sao Kim sẽ tối hơn rất nhiều
ngay cả khi đó là ban ngày ở Trái Đất.
Cũng do ánh sáng bị phản xạ quá nhiều,
nên bóng của bạn cũng không có.
Vì thế mọi thứ đều được chiếu sáng đều đặn trên khắp bề mặt
và thêm nữa, do thành phần của không khí
mọi thứ đều có màu cam .
Bên cạnh những hẻm núi, các dãy núi đá lởm chởm,
cũng chạm vào bầu trời.
Đỉnh núi cao nhất của hành tinh nằm trên dãy Maxwell.
Maxwellcao khoảng 35,000 feet.
cao hơn rất nhiều
hơn cả dãy núi Everest
hay bất kì dãy núi nào khác trên Trái Đất.
Everest cao khoảng 28,000 feet.
Vì thế nó hoàn toàn to hơn bất kì cái gì khác trên Trái Đất .
Hành tinh anh em của chúng ta có vẻ như vượt xa
1 trong 7 kì quan thế giới.
Nhưng làm thế nào mà địa hình sao Kim
lại khác với đặc điểm địa chất khác:
Những hẻm núi.
Những hẻm núi hùng vĩ.
Một vực thẳm lớn đã bị che lấp trên 250 triệu năm trước
bởi dòng sông Colorado.
Khi cao nguyên Colorado được nâng lên khoảng 1 triệu năm trước,
nó giúp nước có nhiều năng lượng hơn để vượt qua những hẻm núi
và san bằng những núi đá.
Những hẻm núi to lớn ở sao Kim có lẽ cũng hình thành bởi sự xói mòn
Chứ không phải do 1 con sông.
Hệ thống núi lửa có thể xóa sổ những hẻm núi với những
dòng chảy lỏng nếu nó rất lỏng, chứ không phải sền sệt.
Các vật chất cũng làm xói mòn giống như nước vậy.
Và hẻm núi hùng vĩ chỉ là 1 phần của hệ thống sông Colorado,
nhưng nếu nhìn tổng thể vào hệ thống sông đó,
thì nó cũng không dài bằng con sông dài nhất ở sao Kim.
Nếu người La Mã cổ đại biết về những ngọn núi lửa đó,
những đám mây axit,
tia sét,
không khí độc,
và cả nhiệt độ nóng cháy da,
thì có lẽ họ đã đặt cho sao Kim
bằng một cái tên nào đó chứ không phải là tên của nữ thần sắc đẹp và tình yêu.
Có quặng sắt ở đó vì, tất nhiên,
người Hy Lạp và La Mã không biết chút gì về những điều kiện trên sao Kim .
Và đến chúng ta sau 2000 năm
chúng ta đã khám phá được nơi này,
và nó không đẹp như chúng ta đã tưởng tượng.
Nhưng làm sao những nguy hiểm trên hành tinh anh em của chúng ta
so sánh với cái đáng sợ ghê gớm trên sao Thủy ?
Cách Trái Đất khoảng 48 triệu dặm
những đồi phủ đầy bụi và những vùng đất trống của sao Thủy
trải dài hết tầm mắt.
Nó không có màu sắc.
Nó không có màu nào giống như khi bạn nhìn sao Hỏa hay Trái Đất
thậm chí ngay cả sao Kim,
Tiến sĩ Robert Strom,
làm việc tại phòng thí nghiệm về mặt trăng và hành tinh tại đại học Arizona,
trưởng nhóm địa chất học hành tinh hơn 35 năm nay.
Mercury là hành tinh bí ẩn nhất,
và cũng khác khá nhiều so với các hành tinh khác trong hệ Mặt trời.
Sao Thủy cách mặt trời 36 triệu dặm.
Hành tinh này không có một vệ tinh nào.
Nó cũng không có khí quyển.
và nó là hành tinh,
có thể thấy được từ Trái Đất trong suốt khoảng thời gian chập choạng.
Với đường kính nhỏ hơn 60% so với của Trái Đất,
Sao Thủy là hành tinh nhỏ bé nhất trong hệ Mặt trời.
Quá khỏe để tạo ra một trường trọng lực đủ mạnh
cần để giữ lấy bầu khí quyển.
Trọng lực phụ thuộc vào kích thước của vật.
Kích thước càng lớn, thì trọng lực càng lớn.
Vì thế ở trên sao Thủy gần nhưu không có trọng lực.
Do trọng lực quá yếu,
nên nếu bạn nặng 150 pound(68,1kg) trên Trái Đất,
thì bạn chỉ nặng có 57 pound(26 kg) ở sao Thủy thôi.
Kích thước hành tinh có ý nghĩa khi nói về
lượng nhiệt bên trong cần để chống chịu với các hoạt động địa chất .
Những dòng đối lưu bên trong khiến hoạt động địa chất dừng lại
và, nói chung là, nó chỉ dừng tạm thời.
Và không có cách gì để chống chịu những hoạt động địa chất cả.
Và nó điều đó đã xảy ra ở sao Thủy cách đây rất lâu.
Có lẽ ít hơn so với 1 tỉ năm tuổi của hành tinh này.
Thời kì mà hành tinh phải chống chọi với nhịp độ mạnh
đã tạo ra các núi lửa và những đợt động đất kiến tạo,
đã qua đi từ lâu rồi.
Nó có phải là hành tinh chết?
Còn phải xem "chết" được hiểu như thế nào đã.
Liệu bên trong nó còn hoạt động không? Có lẽ là không.
Có lẽ là nó không hề hoạt động.
Nó thực chất là một hành tinh chết
và đã chết từ cách đây khoảng 4 tỉ năm.
Là hành tinh gần như không hề có sự sống, nhưng sao Thủy vẫn có sự vận động.
Được người La Mã cổ đại đặt theo tên của vị thần đưa tin có đôi chân thần tốc,
Sao Thủy bay quanh mặt trời với thời gian bằng 88 ngày ở Trái Đất.
Nhanh hơn bất kì một hành tinh nào khác.
Nhưng nói về thời gian để nó tự quay quanh trục,
thì nó lại giữ kỉ lục chậm nhất.
Độ dài thời gian: Khoảng 180 ngày ở Trái Đất,
khoảng nửa năm.
Lực hút của mặt trời tạo ra 1 lực triều xảy ra trong sao Thủy
làm chậm tốc độ của nó khi nó quay xung quanh trục.
Điều đó có nghĩa 1 năm ở sao Thủy thì ngắn hơn một ngày trên hành tinh.
Và sự quay chậm chạp đó khiến sao Thủy có kiểu thời tiết khác thường.
Trong 6 tháng, phía hướng về mặt trời có nhiệt độ lên tới 800ºF(426ºC).
Phía còn lại thì nhiệt độ xuống tới -300ºF(-148ºC).
Phần đối diện với mặt trời bị làm nóng lên qua thời gian khá dài
và một khoảng thời gian dài nữa để nửa còn lại lạnh đi.
Đó là lí do vì sao nó có nhiệt độ đáng sợ đến vậy.
Dù khoảng cách gần với mặt trời,
Sao Thủy như một con tàu đen trong hệ Mặt trời.
Bầu trời của nó lúc nào cũng là màn đêm đầy sao.
Bầu trời tối đen.
và lí do Trái Đất có bầu trời xanh
là do bầu khí quyển.
Nitơ tán sắc chủ yếu ánh sáng xanh lam,
vì thế nên bầu trời có màu xanh.
Sao Thủy không có khí quyển vì thế nên trời sẽ luôn tối đen.
Truyền thuyết nói rằng sao Thủy, vị thần La Mã,
đã sáng tạo ra môn thể thao đấm bốc.
Và hành tinh này đã được đặt tên như thế.
Sao Thủy từng hứng chịu hàng triệu trận mưa thiên thạch và vụ nổ trên bề mặt,
vì nó không có bầu khí quyển bảo vệ.
Bầu khí quyển của chúng ta bảo vệ Trái Đất khỏi các vụ va chạm,
giống như một lá chắn.
Khi có vật thể nhỏ lao vào nó,
thường là với vận tốc gấp 10 lần so với vận tốc của viên đạn,
nhưng những va chạm với phân tử khí đã làm nó tan biến thành khí.
Trái Đất được bảo vệ khỏi các vật thể va chạm
bởi một thứ tuyệt vời mà đó chính là bầu khí quyển.
Và đối với những vật nhỏ, yếu,
chúng sẽ bị phá hủy hoàn toàn
bởi rất nhiều lực trước khi chúng kịp chạm vào bề mặt hành tinh chúng ta.
Trên sao Thủy, ngoài việc không có bầu khí quyển,
các vụ va chạm và trận mưa thiên thạch trút xuống hết tốc độ .
Khiến sao Thủy trở thành hành tinh nhiều hố nhất trong hệ Mặt trời.
Bạn sẽ không thể bước một bước mà không gặp phải một cái hố do va chạm gây ra.
Trở lại năm 1974, máy thăm dò tàu Mariner 10
đã thu được hình ảnh của một nửa bề mặt sao Thủy
gồm cả hình cái hố to nhất đã từng biết đến trong hệ Mặt trời.
Đặc điểm đáng chú ý nhất, hay còn được gọi là " Lưu vực Caloris",
là một cái hố va chạm cực lớn
với đường kính khoảng 900 dặm.
900 dặm chiều dài đường kính.
Nó còn rộng hơn cả bang Texas đến 200 dặm.
Các nhà nghiên cứu suy đoán rằng khối đá thiên thạch
mà gây ra vụ va chạm,
đã bay 1 quãng đường dài khoảng 60 dặm trước khi nó va vào bề mặt hành tinh.
Ngay sau vụ va chạm,
sóng của cơn địa chấn dồn hẳn về điểm đối diện với nơi va chạm
ở phía bên kia bề mặt của sao Thủy.
Những sóng gây chấn động từ thiên thạch di chuyển
và chúng lan ra đồng thời các nơi khác trên bề mặt hành tinh
và thực sự nó làm rung động bề mặt cả hành tinh.
Rung chấn mạnh mẽ làm lộn tung lớp vỏ hành tinh và vặn ép địa hình
thành những cấu trúc đá không bình thường.
Tất cả đều là địa hình hết sức kì lạ,
và thuật ngữ khoa học gọi đó là "địa hình kì dị".
Vì bạn nhìn nó và thấy nó thật kì quặc, cứ lộn tung lên
và trông chẳng ra thể gì nếu xét về hoạt động địa chất .
Nó trông rất thô cứng và trông cứ như có ai đó
xúc nó lên và vứt xuống.
Những lỗ va chạm có trước đó bỗng chốc trở thành những đồi thô
1 số rộng khoảng 6 dặm và cao 1 dặm.
Thực tế, mức nâng lên của bề mặt có lẽ đã
là 1 đến 2 km chỉ trong vài giây.
Nó chắc hẳn rất đáng sợ.
các nhà khoa học không biết chính xác
thời điểm vụ va chạm "Caloris" xảy ra.
Nhưng họ ước đoán rằng,
nếu có một thiên thạch với kích thước như thế va vào Trái Đất,
thì đó sẽ là một thảm họa.
và loài người sẽ bị xóa sổ.
Vô số mưa thiên thạch và vụ va chạm đã để lại cho sao Thủy
những vết sẹo lồi lõm và hố tròn.
Giờ đây hành tinh trông thảm hại, một cái xác đất khô.
Giống như sao Thủy, bề mặt Trái Đất dễ tổn thương bởi những cuộc oanh tạc từ ngoài vũ trụ
Và hố thiên thạch ở Arizona
là một trong những hố được bảo quản và giống như ở sao Thủy nhất.
Lưu vực sa mạc đã giúp các nhà địa chất hiểu kĩ hơn
về điều gì xảy ra khi 1 trận thiên thạch tấn công bề mặt sao Thủy.
Trong lúc va chạm, năng lượng từ sóng địa chấn
xé toạc bề mặt và dịch chuyển hàng tấn đá lên
để tạo ra 1 cái hố.
Và chỗ đá đó tạo ra 1 cái lỗ hổng lớn hình cái bát
và làm văng những mảnh vụn trên mặt đất xung quanh đó hàng ki-lô-mét.
Cùng một năng lượng dọn sạch thành hố
và gây ra hậu quả là lớp đất đá phẳng sau tôi bị nâng lên.
Và những tảng đá, dưới ảnh hưởng của cơn chấn động
không tỏ ra bướng bỉnh như chúng thường thế,
mà như kẹo bơ cứng vậy.
Đây là một trong những xác nhận tiêu chuẩn của cái hố va chạm.
không chỉ ở đây
mà là ở bất kì đâu trong hệ Mặt trời.
Nhưng thử tưởng tượng nếu cái thứ đáng sợ gây ra "Lưu vực Carolis" ở sao Thủy
mà đâm vào vị trí của hố thiên thạch.
Đó sẽ là 1 vụ nổ rất lớn,
với những khúc kim loại nóng chảy
bay quanh Trái Đất,
xâm nhập lại vào bầu khí quyển
và gây ra 1 trận mưa thiên thạch khủng khiếp ở mọi nơi.
Trong vòng gần 7500 dặm, rung chấn sẽ làm nứt toác mặt đất
và tạo ra cơn sóng thần cao 200 foot.
Cơn sóng thần sẽ lan nhanh quanh Trái Đất
và tràn ngập tất cả các bờ biển.
Nó sẽ san phẳng Las Vegas, Nevada,
những thành phố Salt Lake City, Utah,
San Francisco, California,
và Los Angeles cũng sẽ biến mất trong vài giây.
Những sóng chấn động từ vụ va chạm
sẽ lan truyền qua lớp đất cứng
hàng ngàn dặm tính từ nơi xảy ra vụ va chạm.
Những cơn rung chấn này lại hội tụ về
tại điểm đối diện với điểm bị va chạm phía bên kia Địa cầu,
cách rất xa bờ đảo Madagascar ở châu Phi.
Ở tận dưới đáy Ấn Độ dương.
Ngay lập tức, 1 ngọn núi sẽ nhô lên khỏi mặt nước đại dương,
và gây ra tiếng động lớn để tạo thành dạng địa hình kì dị kiểu sao Thủy.
Nó như trận động đất mạnh không thể tin được,
mà có lẽ chỉ nó là lớn so với những nơi khác trên Trái Đất.
Hố va thiên thạch sẽ là một vết cắt trên bề mặt
tương tự như vết cắt dài và sâu của sao Thủy bị để lại
từ một vụ va chạm kiểu Carolis.
Cái rãnh sâu đó sẽ nuốt chửng một phần tư nước Mĩ.
Một vật thể với kích thước đó
sẽ xóa sổ vùng rất lớn bờ biển phía Tây của Mĩ
nếu mà nó rơi xuống Arizona.
Đường bờ biển sẽ bị thay đổi chỉ trong chốc lát.
Trở về với sao Thủy,
những cái hố do va chạm đã cho nó một hình tượng trong hệ Mặt trời.
Và một vài trong những vết rỗ đó đang ẩn giấu những điều bí ẩn.
Khi ra-đa ở đài thiên văn Harecibo thuộc Puerto Rico
theo dõi trên 2 cực của sao Thủy ,
nó đã thu được cái gì đó mà khiến các nhà nghiên cứu khó hiểu.
Tất cả đều là băng. Một trong những hành tinh nóng nhất trong hệ Mặt trời
lại có băng ở 2 cực. Nguyên nhân là do
bề mặt sao Thủy có quá nhiều hố sâu,
và những hố ở 2 cực,
bên trong chúng,thì lại tối .
Đó là do sao Thủy thẳng đứng so với . quỹ đạo bayy của nó.
Do đó một số hố không nhận được chút ánh sáng hay nhiệt lượng nào từ mặt trời.
Nhưng nếu không có nguồn nước trên đó
thì lại đặt ra câu hỏi:
Sao băng lại có trên đó?
các nhà khoa học tin rằng khối băng bí ẩn đó có thể đến từ một sao chổi.
Bao gồm đá, bụi, khí và băng,
các sao chổi đến từ những nơi bên ngoài hệ Mặt trời,
nơi mà nhiệt độ lạnh hơn rất nhiều.
Liệu băng chỉ có ở dưới đáy
của những hố luôn tối tăm đó?
hay có loại băng chỉ bị bao phủ lên bởi một lớp bụi
giúp bảo vệ nó khỏi ánh sáng mặt trời? Chúng ta vẫn chưa biết điều đó.
Bên cạnh những va chạm với sao chổi,
còn có một loại hố khác trên hành tinh này.
Chúng không bị hình thành bởi bất kì thứ gì rơi xuống từ bầu trời.
Thay vào đó, một sức mạnh tự nhiên giống ở Trái Đất đã tạo ra chúng
và những cái hố đó sâu đến tận tâm sao Thủy.
Sao Thủy
Một cái nhìn gần hơn của các nhà khoa học
đã hé lộ ra rằng những cái hố đã được tạo ra từ cái gì khác
hơn là những chấn động , sao chổi và thiên thạch.
Chúng ta biết là quá trình địa chất mạnh mẽ đã ảnh hưởng đến sao Thủy,
hay ít nhất là bề mặt của nó bị tạo hố quá nhiều.
Quá trình địa chất quan trọng thứ hai
ảnh hưởng đến sao Thủy là núi lửa.
Mặc dù chúng ta vẫn chưa có bằng chứng xác thực
về những núi lửa trên sao Thủy,
nhưng chắc chắn là trên sao Thủy từng có sự phun trào núi lửa.
Đồng cỏ chăn bò xa xôi này, khoảng 3 tiếng đi xe từ phía bắc Phoenix,
có thể còn có những mối liên hệ với lịch sử về núi lửa của sao Thủy.
Những đồi thấp này giờ là những núi lửa đầy tro đã ngừng hoạt động,
và các nhà địa chất học nghĩ rằng những núi lửa tương tự thế này tìm thấy trên sao Thủy.
Chúng có hình nón và màu tro đen.
Bạn thấy phía sau tôi đấy, có một cái hố to ở ngay giữa,
đây là điểm đặc trưng của hình thế này.
Những núi lửa này có điểm khác với trên sao Thủy.
Vì sao Thủy có trọng lực ít, nên chúng tôi nghĩ rằng
những đồi thấp đầy tro đen đó sẽ rộng hơn và bằng phẳng hơn.
Tất cả núi lửa phun trào khi áp suất mắc-ma, hay đá bị nung chảy bên trong,
lớn hơn so với trọng lượng của đá.
Áp suất tăng vì hai lí do:
quá nhiều mắc-ma và quá nhiều khí.
Khi áp suất trong núi lửa tăng,
nó chỉ có một chỗ để đến.
Dung nham đi lên tới bề mặt và phun ra khỏi đó.
Ở đó có lỗ thông và bạn gọi đó là đài phun.
Nếu như áp suất mà đủ lớn,
thì nó sẽ đủ sức đẩy dung nham cao đến hơn cả 100 feet ở Trái Đất.
Nhưng trên sao Thủy, với trọng lực nhỏ như vậy,
thì đài phun đó có thể đẩy dung nham cao bằng tòa nhà 30 tầng.
Trong khi đó những đồi thấp đầy tro ở Arizona
có thể minh họa cho chúng ta điều đó mà xảy ra trên sao Thủy,
để chứng kiến đợt phun trào tại đó,
và quan sát đồi thấp đầy tro hình thành,
sẽ là một trải nghiệm hoàn toàn khác.
Đầu tiên, không có khí quyển, một chùm khói đen và mảnh vụn nhỏ,
sẽ không thể dâng lên cuồn cuộn trên các vùng đất.
Đám khói đó sẽ đi vào, thực chất là,
không gian rỗng tuếch vì sao Thủy không có không khí .
Vì thế mà nó sẽ tan ra.
Trên sao Thủy, bạn cũng không nghe được tiếng động của đợt phun trào.
Vì sao Thủy không có không khí,
nên âm thanh không truyền đi được, vì thế mà nếu bạn có ở trên sao Thủy
và chơi đàn ghi-ta hay pi-a-nô,
bạn cũng không nghe được gì hết,
vì không hề có không khí để truyền âm thanh.
Mà tất cả đều rất im lặng.
Trở lại năm 1974, Mariner 10 chỉ điều tra được 45%
bề mặt sao Thủy trong 1 chuyến bay khảo sát.
30 năm sau, NASA phóng vệ tinh nhân tạo .
Vệ tinh này sẽ chụp ảnh được toàn bộ bề mặt sao Thủy
và truyền tải dữ liệu về Trái Đất cho các nhà khoa học đang sốt sắng
với một đống những câu hỏi chưa được giải đáp.
Tôi muốn nhìn thấy phía bên kia của nó. Tôi chưa biết ở đó có cái gì
và điều đó đã làm tôi khó chịu suốt 35 năm nay.
Có phải nó giống như phần bề mặt ta đã thấy không, hay nó lại hoàn toàn khác?
Nhưng ngay cả với những điều mà sẽ được hé mở bởi các cuộc thám hiểm trong tương lai
về những hành tinh bé nhỏ trong hệ Mặt trời này,
thì việc chúng ta thực sự giống hay khác
có lẽ còn lâu mới giải đáp được.
Mặc dù những điều kiện trên sao Thủy và sao Kim rất khắc nghiệt,
nhưng với quan sát cẩn thận ngay ở thế giới chúng ta cũng có thể tiết lộ cái tốt,
cái xấu và ngay cả những thứ đáng sợ của những hành tinh đầy bí ẩn đó
Vũ trụ vô cùng rộng lớn.
Và chúng ta ở đây, trên hành tinh nhỏ bé này.
Nhưng chúng ta không bị cách biệt.
Chúng ta vẫn nhìn thấy những thứ đang xảy ra trên các hành tinh khác,
với những thay đổi khí hậu khủng khiếp
trong quá khứ mà chỉ xảy ra trong khoảng thời gian rất ngắn,
và cũng có thể đã xảy ra như thế trên Trái Đất.
Tóm lại là, nó làm chúng ta biết rõ mình là ai,
sự đa dạng và hiếm gặp của môi trường giống Trái Đất
thậm chí cả những sinh vật giống chúng ta, sẽ như thế nào trong vũ trụ này.
Và sự tiến hóa, các cuộc thám hiểm, những bước ngoặt,
những khám phá về các ý tưởng là tất cả những gì ta đang theo đuổi.
Đấy sẽ là một tương lai đầy hứa hẹn.